سرماخوردگی و غواصی؛ چه زمانی باید غواصی را لغو کنیم؟

سرماخوردگی به‌تنهایی دلیل لغو غواصی نیست. آنچه واقعاً اهمیت دارد این است که آیا در آن روز می‌توانید گوش و سینوس خود را بدون درد اکولایز کنید یا نه. اگر پاسخ منفی است، بهتر است غواصی را به روز دیگری موکول کنید؛ نه به این دلیل که سرماخوردگی به‌خودی‌خود خطرناک است، بلکه چون بدون اکولایز درست، احتمال آسیب واقعی وجود دارد.

سرماخوردگی چطور روی غواصی تأثیر می‌گذارد؟

علائمی که همراه سرماخوردگی می‌آیند، شدت یکسانی ندارند: گرفتگی بینی، سنگینی در سینوس‌ها و گاهی ترشحات یا سرفه، هرکدام می‌توانند خفیف یا شدید باشند. یک سرماخوردگی سبک با کمی گلودرد، با یک گرفتگی شدید بینی همراه با فشار زیر چشم یا در پیشانی، فرق می‌کند. آنچه اهمیت دارد این است که آیا مسیر ارتباطی بین بینی، گوش و سینوس‌ها هنوز باز است یا نه.

چرا گرفتگی بینی زیر آب مشکل‌ساز می‌شود؟

وقتی پایین می‌روید، فشار آب افزایش می‌یابد و فشار داخل گوش و سینوس هم باید با همان سرعت تنظیم شود؛ به این کار اکولایز کردن (Equalizing) می‌گویند. (برای روش صحیح آن، مقاله «نحوه صحیح اکولایز کردن گوش» را بخوانید.) این تنظیم از طریق کانال‌های باریکی به نام شیپور استاش و مجاری سینوسی انجام می‌شود؛ التهاب و مخاط ناشی از سرماخوردگی می‌تواند همین کانال‌ها را تنگ یا مسدود کند و اکولایز کردن را سخت یا غیرممکن سازد.

اگر با این حال پایین‌تر بروید، فشار آب از فشار داخل گوش یا سینوس جلو می‌زند و به بافت‌های حساس آن‌جا آسیب می‌رساند؛ به این آسیب باروتروما (Barotrauma) می‌گویند. این مشکل فقط هنگام پایین رفتن هم نیست: اگر همان مسیر موقع صعود بسته بماند، هوای منبسط‌شده در عمق نمی‌تواند خارج شود؛ به این حالت ریورس بلاک (Reverse Block) می‌گویند که معمولاً دردناک‌تر هم هست.

چه علائمی نشان می‌دهد بهتر است غواصی نکنیم؟

قانون ثابتی که برای همه افراد یکسان باشد وجود ندارد؛ آنچه اهمیت دارد توانایی واقعی شما برای اکولایز کردن در همان روز است. اما چند نشانه هست که باید جدی گرفته شود:

• گرفتگی قابل‌توجه بینی، نه فقط سنگینی خفیف

• فشار یا درد در ناحیه سینوس (پیشانی، زیر چشم یا اطراف بینی)

• سختی یا درد در اکولایز کردن، حتی پیش از ورود به آب

• ترشحات شدید بینی

• سرفه یا علائم تنفسی محسوس

• احساس بیماری، ضعف یا خستگی غیرعادی

یک روش ساده و قابل‌اعتماد وجود دارد: پیش از پوشیدن تجهیزات، اکولایز کردن را روی خشکی امتحان کنید. اگر بدون درد و به‌راحتی انجام شد، احتمالاً مشکلی نیست. اگر حتی روی سطح آب هم سخت یا دردناک بود، بهتر است همان‌جا غواصی را متوقف کنید و به روز دیگری موکول کنید.

اگر هنگام پایین رفتن درد گوش یا سینوس شروع شد، فشار بیشتری وارد نکنید و برای اکولایز کردن به زور تلاش نکنید. کمی بالا بیایید تا فشار کاهش پیدا کند و دوباره امتحان کنید؛ اگر مشکل برطرف نشد، غواصی را همان‌جا پایان دهید. در صورت درد شدید، سرگیجه، کاهش شنوایی یا خون‌ریزی قابل‌توجه، پس از خروج از آب حتماً به پزشک مراجعه کنید.

جدول تصمیم‌گیری سریع

آیا مصرف اسپری بینی پیش از غواصی کار درستی است؟

خیلی از غواصان، وقتی یک روز از برنامه غواصی‌شان به‌خاطر گرفتگی بینی در خطر می‌افتد، به فکر مصرف یک اسپری یا داروی رفع گرفتگی می‌افتند تا مشکل را موقتاً برطرف کنند. این ایده به‌همان‌اندازه که وسوسه‌کننده است، ریسک هم دارد.

طبق اطلاعات DAN (Divers Alert Network)، مشکل اصلی این است که اثر این داروها همیشه تا پایان غواصی دوام نمی‌آورد. اگر اثر دارو در عمق از بین برود، همان مسیری که موقتاً باز شده بود دوباره بسته می‌شود و نتیجه‌اش همان ریورس بلاکی است که پیش‌تر توضیح داده شد. علاوه بر این، برخی از این داروها می‌توانند عوارضی مانند افزایش ضربان قلب، بی‌قراری یا سرگیجه داشته باشند که در زیر آب مطلوب نیستند.

نکته مهم‌تر این است که باز شدن موقت گرفتگی با دارو، به معنای آماده بودن بدن برای غواصی نیست؛ تنها یعنی علامت هشداردهنده موقتاً پوشانده شده است. تصمیم درباره اینکه کدام دارو، با چه دوز و چه فاصله زمانی پیش از غواصی برای شما مناسب است، به شرایط فردی بستگی دارد و بهتر است با پزشک، ترجیحاً پزشکی آشنا با طب غواصی، در میان گذاشته شود.

بعد از سرماخوردگی، چه زمانی می‌توان دوباره غواصی کرد؟

زمان مشخصی که برای همه افراد یکسان باشد وجود ندارد؛ اما بازگشت به غواصی زمانی مناسب است که:

• علائم اصلی سرماخوردگی برطرف شده باشند.

• تنفس طبیعی باشد، بدون احساس سنگینی در قفسه سینه.

• گرفتگی بینی یا فشار سینوس دیگر وجود نداشته باشد.

• اکولایز کردن بدون درد و بدون زور زدن انجام‌پذیر باشد.

• احساس بیماری، ضعف یا خستگی غیرعادی وجود نداشته باشد.

اگر علائم طولانی یا شدید بوده‌اند، یا مطمئن نیستید بدنتان کاملاً آماده است، بهتر است پیش از بازگشت به غواصی یک ارزیابی پزشکی انجام دهید. این نکته وقتی حین همان دوره بیماری، در گوش یا سینوس‌تان درد یا فشار غیرعادی احساس کرده بودید، از هر زمان دیگری مهم‌تر است؛ چون ممکن است نشانه آسیبی باشد که هنوز کامل بهبود نیافته.

اگر مشکل سینوس یا گوش شما مزمن است

آنچه تا اینجا گفته شد، درباره یک سرماخوردگی یا گرفتگی گذراست. اما بعضی افراد سابقه مشکلات مزمن سینوس، پولیپ بینی، انحراف تیغه یا مشکلات مکرر گوش دارند که ربطی به سرماخوردگی فعلی‌شان ندارد. برای این افراد، هر بار امیدوار بودن که «شاید امروز اکولایز راحت‌تر جواب بدهد» کافی نیست.

اگر چنین سابقه‌ای دارید، بهتر است پیش از شروع دوره غواصی یا حتی پیش از هر سفر غواصی، وضعیت خود را با یک پزشک متخصص گوش و حلق و بینی یا پزشکی آشنا با طب غواصی در میان بگذارید. این ارزیابی یک‌بار انجام می‌شود اما می‌تواند مشخص کند آیا نیاز به بررسی یا درمان جداگانه‌ای دارید، پیش از آنکه این تصمیم را هر بار زیر آب و در لحظه بگیرید.

جمع‌بندی

بهترین معیار همیشه همان تست ساده اکولایز روی خشکی است، نه حدس زدن از روی شدت سرماخوردگی. از دست دادن یک روز غواصی خیلی کم‌هزینه‌تر از دست‌وپنجه نرم کردن با آسیبی است که گاهی هفته‌ها زمان می‌برد تا خوب شود؛ همیشه فرصت غواصی دیگری پیش می‌آید.