دریازدگی چیست؟ چرا اتفاق می‌افتد و چطور از آن جلوگیری کنیم؟

قایق هنوز کامل از ساحل یا اسکله دور نشده که یک موج بزرگ‌تر زیر بدنه می‌پیچد. صدای موتور، بوی گازوئیل، تکان‌های پشت‌سرهم و ...، یک‌دفعه احساس می‌کنید معده‌تان بالا و پایین می‌رود. اطراف را نگاه می‌کنید، همه در حال خندیدن و آماده‌شدن برای غواصی هستند و شما فقط دنبال یک جای ثابت می‌گردید تا بنشینید.

اگر این حس برایتان آشناست، نگران نباشید؛ تنها نیستید. خیلی از کسانی که چند بار سوار قایق شده‌اند، دست‌کم یک‌بار همین حال را تجربه کرده‌اند؛ حتی غواص‌های باتجربه هم گاهی دچارش می‌شوند. خبر خوب این است که دریازدگی یک اتفاق غیرمنتظره و عجیب نیست؛ می‌شود از قبل حدسش زد و با چند نکته ساده تا حد زیادی جلویش را گرفت.

دریازدگی چیست؟

دریازدگی نوعی حرکت‌زدگی (Motion Sickness) است که وقتی مغز پیام‌های متناقض از گوش داخلی، چشم‌ها و عضلات دریافت می‌کند، رخ می‌دهد. گوش داخلی شما تکان‌های پی‌درپی قایق روی موج را حس می‌کند، اما اگر چشمتان به داخل کابین یا صفحه گوشی خیره باشد، هیچ حرکتی نمی‌بیند. همین تناقض بین آنچه گوش حس می‌کند و آنچه چشم می‌بیند، مغز را گیج می‌کند و او هم واکنش نشان می‌دهد: تهوع.

چرا هنگام غواصی دچار دریازدگی می‌شویم؟

بیشتر مواقع دریازدگی قبل از رسیدن به نقطه غواصی، یعنی روی سطح آب و روی خود قایق اتفاق می‌افتد. حرکت مداوم قایق روی موج، بوی سوخت موتور، گرمای آفتاب و نگاه‌کردن مداوم به تجهیزات یا گوشی، همه این حس ناهماهنگی را بیشتر می‌کنند. نکته جالب اینجاست که خیلی‌ها همین که وارد آب می‌شوند و چشمشان به یک نقطه ثابت مثل بستر دریا می‌افتد، حالشان به‌سرعت بهتر می‌شود.

چه افرادی بیشتر در معرض دریازدگی هستند؟

• افرادی که سابقه حالت‌تهوع در ماشین یا هواپیما دارند

• کسانی که هنوز با محیط قایق و ریتم موج آشنا نیستند

• افرادی که با معده خالی یا خیلی پر سوار قایق شده‌اند

• کسانی که شب قبل خواب کافی نداشته‌اند

• افرادی که در روزهای پرموج و دریای متلاطم سفر می‌کنند

• کسانی که در فضای بسته کابین یا زیر عرشه می‌نشینند

علائم دریازدگی

• تهوع

• استفراغ

• سرگیجه

• سردرد

• تعریق سرد

• رنگ‌پریدگی

• خستگی و بی‌حالی ناگهانی

نکته: خیلی‌ها علائم اولیه مثل خمیازه زیاد یا یک حس گرمای ناگهانی در صورت را نادیده می‌گیرند. این‌ها معمولاً اولین زنگ خطر بدن، چند دقیقه قبل از تهوع واقعی هستند.

چگونه قبل از غواصی از دریازدگی جلوگیری کنیم؟

• خواب کافی: شب قبل حداقل ۷ تا ۸ ساعت بخوابید؛ بدن خسته خیلی زودتر تسلیم تکان‌های قایق می‌شود.

• تغذیه مناسب: یک وعده سبک و کم‌چرب قبل از سوار شدن بخورید؛ مثلاً نان و پنیر یا خرما و چای کافی است، نه معده خالی و نه پر.

• نوشیدن آب: کم‌آبی بدن حالت تهوع را تشدید می‌کند.

• انتخاب جای مناسب روی قایق: وسط قایق و نزدیک خط آب، کمترین نوسان را دارد.

• نگاه به افق: چشم را روی خط ثابت افق نگه دارید، نه روی گوشی یا وسایل داخل قایق.

• دوری از بوهای شدید: نزدیک اگزوز موتور یا سیگار ننشینید.

• پرهیز از غذای سنگین و چرب: هضم سنگین، حساسیت معده را بالا می‌برد.

• آرامش ذهنی: استرس و دلشوره پیش از سفر می‌تواند علائم را بدتر کند.

پیشنهاد حرفه‌ای: وسایل غواصی را از شب قبل آماده کنید تا صبح با عجله و استرس سوار قایق نشوید. همان دویدن آخرلحظه‌ای برای جمع‌کردن وسایل، خودش یکی از عوامل پنهان دریازدگی است.

هنگام دریازدگی چه کار کنیم؟

1. بلافاصله به عرشه بیرونی بروید و چشم را روی خط افق ثابت نگه دارید؛ همین دو کار با هم بیشترین کمک را می‌کند.

2. نفس عمیق و آرام بکشید تا سیستم عصبی کمی آرام بگیرد.

3. اگر شرایط اجازه می‌دهد وارد آب شوید (زیر نظر مربی)؛ برای بسیاری از افراد، حس تعادل زیر آب بهتر از روی قایق است.

4. یک آبنبات زنجبیلی یا نعنایی بمکید؛ خیلی از غواصان می‌گویند این کار حالشان را بهتر می‌کند.

5. به مربی یا دایومستر اطلاع دهید؛ این کاملاً عادی است و نباید از آن خجالت بکشید.

اگر روی قایق استفراغ کردیم آیا می‌توانیم غواصی کنیم؟

از نظر علمی، یک بار استفراغ به‌تنهایی مانع غواصی نیست، به شرطی که بعد از آن احساس بهتری داشته باشید، سرگیجه شدید یا ضعف غیرعادی نداشته باشید و آب و مایعات از دست‌رفته را جبران کرده باشید. اما تصمیم نهایی همیشه باید با نظر مربی یا دایومستر (Dive Master) باشد؛ او با ارزیابی وضعیت جسمی شما تشخیص می‌دهد که برای غواصی آماده‌اید یا نه. اگر استفراغ مکرر، ضعف شدید یا گیجی وجود دارد، بهتر است غواصی به تعویق بیفتد.

آیا خوردن قرص ضد دریازدگی قبل از غواصی مجاز است؟

بله، استفاده از داروهای ضد حرکت‌زدگی (یا همان قرص‌های ضد تهوع) در بین غواصان تفریحی رایج است، اما باید با آگاهی مصرف شوند. در داروخانه‌ها معمولاً این داروها با ماده مؤثره‌ی دیمن‌هیدرینات (Dimenhydrinate) عرضه می‌شوند که شناخته‌شده‌ترین نمونه‌اش قرص دراماتین است. گزینه دیگری هم به نام مکلیزین (Meclizine) وجود دارد که معمولاً اثر خواب‌آلودگی کمتری دارد، هرچند به‌اندازه دراماتین رایج نیست.

هشدار: بیشتر این داروها باعث خواب‌آلودگی می‌شوند که با هوشیاری لازم برای غواصی ایمن سازگار نیست. هر دارویی را حتماً چند روز قبل از سفر، در یک روز عادی امتحان کنید تا واکنش بدن خودتان را بشناسید، و مصرف آن را با پزشک در میان بگذارید، نه صرفاً بر اساس تجربه دیگران.

اشتباهات رایج غواصان درباره دریازدگی

• خجالت کشیدن از گفتن حالشان به مربی و تحمل‌کردن تا آخرین لحظه

• مقایسه خودشان با بقیه گروه که دریازده نشده‌اند و فشار الکی به خودشان آوردن

• خوردن خودسرانه قرص ضد دریازدگی، بدون اینکه قبلاً امتحانش کرده باشند یا دوز درست را بدانند

• کنسل‌کردن کامل غواصی به‌جای یک استراحت کوتاه؛ خیلی وقت‌ها همان چند دقیقه نشستن روی عرشه کافی است

• بستن محکم لباس نئوپرن یا کمربند وزنه قبل از سوار شدن، که فشار اضافه‌ای روی معده می‌آورد

• نگفتن سابقه حرکت‌زدگی به مربی پیش از شروع سفر

• ادامه‌دادن به غواصی با وجود سرگیجه شدید، فقط چون پول تور را داده‌اند یا در دوره ثبت‌نام کرده‌اند

تجربه مربیان از غواصانی که دریازده می‌شوند

مربیان باتجربه غواصی، یک الگوی جالب در بین هنرجویان دیده‌اند: کسی که بار اول دریازده شده، معمولاً بار دوم دیگر دچار نمی‌شود. بدن به مرور با ریتم موج و حرکت قایق خو می‌گیرد. به همین دلیل توصیه می‌کنیم اگر بار اول دریازده شدید، این تجربه را دلیلی برای کنارگذاشتن غواصی نبینید.

علت و راه پیشگیری

علائم و اقدام مناسب

جمع‌بندی

دریازدگی پایان ماجراجویی شما نیست؛ فقط یک واکنش طبیعی بدن است که با آمادگی درست، کاملاً قابل مدیریت است. با رعایت چند نکته ساده پیش از سفر و شناخت علائم اولیه، می‌توانید با اطمینان بیشتری سوار قایق شوید و تجربه غواصی را از همان لحظه اول لذت‌بخش کنید.

اگر برای اولین بار می‌خواهید غواصی کنید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله‌های دیگر ما درباره آماده‌شدن برای اولین تجربه غواصی را هم بخوانید؛ کمک می‌کند با خیال راحت‌تری وارد آب شوید. اگر هم دنبال یک تور مطمئن یا دوره آموزشی زیر نظر مربی‌های باتجربه هستید، همین‌جا کنارتان هستیم؛ کافی‌ست با ما تماس بگیرید تا مسیر مناسب خودتان را پیدا کنید.