10 موجود دریایی که ممکن است در غواصی جنوب ایران ببینید
در غواصی همیشه نمیتوان پیش‌بینی کرد که در طول مسیر چه چیزی خواهید دید. ممکن است هنگام عبور از کنار یک صخره مرجانی، لاک‌پشتی آرام از مقابلتان رد شود؛ شاید روی بستر شنی متوجه سفره‌ماهی شوید که تا چند لحظه قبل تقریباً دیده نمی‌شد، یا هشت‌پایی را پیدا کنید که با تغییر رنگ بدنش در میان سنگ‌ها پنهان شده است.
همین برخوردهای پیش‌بینی‌نشده یکی از جذابیت‌های غواصی است. حتی اگر بارها به یک سایت غواصی رفته باشید، باز هم ممکن است موجودی ببینید که در غواصی‌های قبلی متوجه حضورش نشده بودید.
خلیج فارس و دریای عمان زیستگاه گونههای متنوعی از ماهی‌ها، خزندگان دریایی و دیگر جانوران هستند. البته همه این موجودات را نمیتوان در هر سایت غواصی دید و حضور بعضی از آنها هم به شرایط خاصی بستگی دارد. بنابراین، بهتر است این فهرست را راهنمای آشنایی با حیات دریایی منطقه بدانید، نه فهرستی از موجوداتی که دیدنشان در یک غواصی تضمین شده است.
فهرست مطالب
۱. لاکپشت پوزه‌عقابی؛ مهمانی که نباید دنبالش بروید
لاکپشت پوزه‌عقابی (Hawksbill Turtle) یکی از گونههای شناخته‌شده لاک‌پشت‌های دریایی است که در آب‌های منطقه خلیج فارس و دریای عمان حضور دارد. این لاکپشت را میتوان از پوزه باریک و خمیده‌اش تشخیص داد؛ شکلی که به آن کمک می‌کند غذا را از میان شکاف‌ها و بخش‌های دور از دسترس صخره‌های مرجانی بیرون بیاورد. اسفنج‌های دریایی بخش مهمی از غذای این گونه را تشکیل می‌دهند.
دیدن لاکپشت در زیر آب معمولاً فرصت خوبی برای مشاهده رفتار طبیعی آن است. ممکن است مشغول غذا خوردن باشد، از کنار مرجان‌ها عبور کند یا برای نفس‌گیری به سمت سطح آب برود. اگر با چنین صحنه‌ای روبه‌رو شدید، لازم نیست برای گرفتن عکس بهتر به آن نزدیک شوید. اگر مسیرش را باز بگذارید و آرام بمانید، احتمال بیشتری دارد که بتوانید رفتارش را بدون مزاحمت تماشا کنید.
نکته‌ای برای غواصان: لاک‌پشت‌ها برای نفس کشیدن باید به سطح آب بیایند، اما مدت زمانی که زیر آب می‌مانند ثابت نیست. اگر لاک‌پشتی را در حال حرکت به سمت بالا دیدید، مسیرش را سد نکنید و برای گرفتن عکس، به سمت سطح تعقیبش نکنید. همچنین از لمس کردن لاک یا گرفتن باله‌هایش خودداری کنید.
۲. کوسه باله‌سیاه صخره‌ای؛ دیداری که هیجان‌انگیز است، نه فرصتی برای تعقیب
کوسه باله‌سیاه صخره‌ای (Blacktip Reef Shark) از کوسه‌هایی است که در زیستگاه‌های گرمسیری و نزدیک صخره‌های مرجانی زندگی می‌کند. نشانه شاخص آن، نوک تیره باله‌هاست که به‌ویژه هنگام شنا کردن به تشخیصش کمک می‌کند. حضور این گونه در خلیج فارس ثبت شده است، اما احتمال مشاهده آن در همه مناطق و سایتهای غواصی یکسان نیست.
دیدن کوسه در آب‌های آزاد می‌تواند برای هر غواصی تجربه‌ای به‌یادماندنی باشد؛ به‌خصوص اگر نخستین بار باشد که آن را در محیط طبیعی‌اش می‌بینید. با این حال، بهتر است به‌جای تلاش برای نزدیک شدن، حرکتش را از فاصله مناسب دنبال کنید. کوسه‌ها حیوانات وحشی‌اند و رفتارشان را نمیتوان در همه شرایط یکسان پیش‌بینی کرد.
نکته‌ای برای غواصان: اگر کوسه‌ای را دیدید، برای نزدیک شدن به آن سرعت نگیرید، مسیر حرکتش را نبندید و دنبالش نروید. به راهنمای غواصی توجه کنید و فاصلهای را حفظ کنید که به حیوان اجازه دهد بدون مزاحمت به مسیر خود ادامه دهد. دیدن کوسه از فاصله مناسب هم تجربه ارزشمندی است و نیازی نیست برای گرفتن عکس نزدیکتر، شرایط را تغییر دهید.
۳. سفره‌ماهی؛ استتادی که ممکن است از کنارش عبور کنید
سفره‌ماهی‌ها را ممکن است روی بسترهای شنی، در نزدیکی صخره‌ها یا میان بخش‌هایی از بستر دریا ببینید. بعضی از گونه‌ها خود را با لایه‌ای از شن می‌پوشانند تا کمتر دیده شوند. در چنین شرایطی، حتی غواصی که با دقت اطرافش را نگاه می‌کند ممکن است متوجه حضور سفره‌ماهی نشود.
بدن پهن و باله‌های بزرگ این جانور هنگام شنا حرکتی نرم و موج‌مانند ایجاد می‌کنند؛ انگار زیر آب در حال پرواز است. اگر سفره‌ماهی از بستر جدا شود و شنا کند، شکل حرکتش بسیار متفاوت از ماهی‌هایی است که با تکان دادن دم پیش می‌روند.
با وجود ظاهر آرام این جانور، باید مراقب فاصله خود از آن باشید. بعضی سفره‌ماهی‌ها در انتهای دم خود خار دارند که می‌تواند در صورت تماس، جراحت ایجاد کند. این خار وسیله‌ای برای دفاع است و نزدیک شدن یا تلاش برای لمس کردن جانور، خطر آسیب را افزایش می‌دهد.
نکته‌ای برای غواصان: هنگام نزدیک شدن به بستر، مراقب محل قرار گرفتن دست‌ها، زانوها و باله‌هایتان باشید. روی شن‌ها زانو نزنید یا دستتان را در بخش‌هایی که دید کافی ندارید قرار ندهید. کنترل شناوری مناسب کمک می‌کند بدون تماس ناخواسته با بستر، محیط را بررسی کنید.
۴. خروس‌ماهی؛ باله‌های زیبایی که نباید لمس شوند
خروس‌ماهی (Lionfish) به‌خاطر باله‌های بلند و پرمانند و نوارهای مشخص روی بدنش، از ماهی‌هایی است که به‌راحتی توجه غواص را جلب می‌کند. ممکن است آن را در نزدیکی صخره‌ها یا میان شکاف‌هایی ببینید که برای پناه گرفتن و شکار از آنها استفاده می‌کند.
خروس‌ماهی معمولاً با حرکات آرام شنا می‌کند و باله‌هایش را باز نگه می‌دارد. همین ظاهر خاص باعث می‌شود بعضی غواصان برای عکاسی بیش از حد به آن نزدیک شوند. اما ظاهر زیبا و حرکت آرام این ماهی نباید باعث شود خطر خارهایش را نادیده بگیرید.
خارهای خروس‌ماهی زهرآگین‌اند و تماس با آنها می‌تواند درد شدید و عوارض قابل‌توجهی ایجاد کند. بنابراین، حتی اگر ماهی بی‌حرکت به نظر می‌رسد، نباید آن را لمس کنید یا برای تغییر زاویه عکس، سعی کنید به آن نزدیکتر شوید.
نکته‌ای برای غواصان: برای عکاسی از خروس‌ماهی، فاصله خود را حفظ کنید و اجازه دهید ماهی در محل خودش بماند. نیازی نیست برای دیدن باله‌هایش آن را تحریک کنید یا به شکاف محل پناه گرفتنش دست ببرید.
۵. دلقکماهی؛ نگهبان کوچکی که از خانه‌اش دفاع می‌کند
دلقکماهی (Clownfish) به‌خاطر رنگ‌های نارنجی، سفید و سیاه و رابطه خاصش با شقایق دریایی شناخته می‌شود. این ماهی در میان بازوهای شقایق زندگی می‌کند؛ جایی که بسیاری از ماهی‌ها به دلیل سلول‌های گزنده شقایق نمی‌توانند به‌راحتی وارد آن شوند. دلقکماهی سازگاری ویژه‌ای با میزبان خود دارد و از این رابطه سود می‌برد.
اگر دلقکماهی را نزدیک شقایق ببینید، ممکن است متوجه شوید که به محدوده اطراف خانه‌اش حساس است. بعضی از آنها وقتی غواص نزدیک می‌شود، از شقایق بیرون می‌آیند و با حرکات کوتاه به سمت او حرکت می‌کنند. این رفتار می‌تواند بخشی از دفاع از قلمرو یا محل زندگی باشد؛ نه نشانه‌ای از این‌که ماهی قصد آسیب زدن به غواص را دارد.
با این حال، نباید برای دیدن این رفتار، عمداً به شقایق نزدیک شوید یا دستتان را به سمت آن ببرید. بازوهای شقایق ممکن است باعث تحریک پوست شوند و تماس با آن می‌تواند هم برای غواص و هم برای جانور مشکل‌ساز باشد.
نکته‌ای برای غواصان: اگر دلقکماهی را دیدید، چند لحظه از فاصله مناسب رفتار آن را مشاهده کنید. برای گرفتن عکس بهتر، شقایق را لمس نکنید، آن را کنار نزنید و سعی نکنید ماهی را از محل زندگی‌اش بیرون بیاورید.
توجه: دلقکماهی در زیستگاه‌های گرمسیری اقیانوس هند و آرام شناخته شده است، اما حضور و فراوانی گونههای مختلف آن در همه سایتهای غواصی جنوب ایران را نباید یکسان فرض کرد.
۶. اسب دریایی؛ موجود کوچکی که پیدا کردنش دقت می‌خواهد
اسب دریایی (Seahorse) از آن موجوداتی است که ممکن است چند بار از کنار محل حضورش عبور کنید و متوجه آن نشوید. اندازه کوچک، شکل بدن و رنگ‌هایی که با محیط اطراف هماهنگ می‌شوند، پیدا کردنش را دشوار می‌کنند. این جانور معمولاً با دم خود به گیاهان دریایی یا بخش‌هایی از محیط می‌چسبد و می‌تواند مدت زیادی کم‌تحرک بماند.
یکی از ویژگی‌های جالب اسب دریایی، شیوه حرکت و شنا کردن آن است. برخلاف بسیاری از ماهی‌ها که بدنشان را برای حرکت به جلو به کار می‌گیرند، اسب دریایی با باله پشتی کوچک خود حرکت می‌کند و در آب به‌آرامی جابه‌جا می‌شود. همین حرکت آرام و ظاهر متفاوتش باعث شده از موجودات مورد علاقه بسیاری از عکاسان زیر آب باشد.
با این حال، پیدا کردن اسب دریایی نباید به قیمت آسیب زدن به محیط اطرافش تمام شود. دست بردن میان گیاهان دریایی، جابه‌جا کردن اجسام یا نزدیک شدن بیش از حد می‌تواند به جانور و زیستگاهش آسیب بزند.
نکته‌ای برای غواصان: اگر راهنمای غواصی اسب دریایی را نشان داد، پیش از نزدیک شدن شناوری خود را کنترل کنید. از فاصله مناسب عکس بگیرید و برای بهتر دیده شدن آن، گیاه یا جسمی را جابه‌جا نکنید. مشاهده اسب دریایی به شرایط و نوع زیستگاه بستگی دارد و نباید انتظار داشت در هر غواصی دیده شود. گزارشهای علمی از حضور اسب دریایی در بخش‌هایی از خلیج فارس وجود دارد، اما اطلاعات مربوط به پراکندگی گونه‌ها در منطقه هنوز کامل نیست.
۷. مار دریایی؛ جانوری که باید از فاصله مناسب تماشایش کرد
دیدن ماری که در آب شنا می‌کند، ممکن است در نگاه اول برای غواص غیرمنتظره باشد. مارهای دریایی برای زندگی در محیط دریا سازگار شده‌اند و در آب‌های منطقه خلیج فارس و دریای عمان نیز گونه‌هایی از آنها ثبت شده‌اند. بدن کشیده و حرکت موج‌مانندشان باعث می‌شود هنگام شنا به‌سرعت از یک نقطه به نقطه دیگر بروند.
اگر مار دریایی ببینید، مهم‌ترین نکته این است که آن را با مارماهی اشتباه نگیرید و برای تشخیص دقیق گونه به آن نزدیک نشوید. شناسایی از روی یک نگاه کوتاه همیشه آسان نیست؛ از طرف دیگر، مارهای دریایی زهر دارند و تماس با آنها می‌تواند خطرناک باشد.
این جانوران معمولاً دلیلی برای نزدیک شدن به غواص ندارند، اما نباید آرام بودنشان را به معنی بی‌خطر بودن تعبیر کرد. تلاش برای گرفتن، لمس کردن یا بستن مسیر حرکتشان ممکن است باعث واکنش دفاعی شود.
نکته‌ای برای غواصان: اگر مار دریایی از کنار شما عبور کرد، فاصله را حفظ کنید و اجازه دهید مسیرش را ادامه دهد. آن را تعقیب نکنید، برای عکس گرفتن راهش را نبندید و دستتان را به سمتش نبرید. اگر درباره جانوری که دیده‌اید مطمئن نیستید، از راهنمای غواصی کمک بگیرید.
۸. هشت‌پا؛ استاد پنهان شدن میان سنگ‌ها
هشت‌پاها از ماهرترین جانوران در استتار هستند. گاهی آن‌قدر با رنگ و بافت محیط هماهنگ می‌شوند که تنها پس از چند لحظه نگاه کردن متوجه حضورشان می‌شوید. ممکن است چشمشان از میان شکافی بیرون باشد یا بخشی از بازوهایشان روی سنگی قرار گرفته باشد که در نگاه اول تفاوتی با اطراف ندارد.
توانایی تغییر رنگ و بافت پوست به هشت‌پا کمک می‌کند خود را با محیط هماهنگ کند. این تغییرات تنها برای پنهان شدن نیستند و میتوانند در ارتباط و واکنش به شرایط اطراف هم نقش داشته باشند. اگر هشت‌پایی را در حال حرکت ببینید، ممکن است متوجه شوید که شکل بدنش را تغییر می‌دهد و از میان شکاف‌هایی عبور می‌کند که برای بسیاری از جانوران قابل استفاده نیستند.
پیدا کردن هشت‌پا برای بسیاری از غواصان لذت‌بخش است، اما نباید برای دیدن بهتر آن، سنگ‌ها را جابه‌جا کنید یا سعی کنید جانور را از مخفیگاهش بیرون بیاورید. این کار هم به محیط آسیب می‌زند و هم می‌تواند باعث شود هشت‌پا برای دفاع از خود واکنش نشان دهد.
نکته‌ای برای غواصان: اگر هشت‌پایی را پیدا کردید، کمی صبر کنید و از فاصله مناسب رفتارش را تماشا کنید. گاهی با ثابت ماندن و ایجاد نکردن مزاحمت، فرصت بیشتری برای مشاهده حرکت و تغییر رنگ آن خواهید داشت. دست بردن داخل حفره‌ها یا لمس کردن جانور نه ضروری است و نه توصیه می‌شود.
۹. عروس دریایی؛ زیبا، اما نه برای لمس کردن
عروس‌های دریایی (Jellyfish) را ممکن است به‌صورت منفرد یا در گروه‌های بزرگ در ستون آب ببینید. بدن شفاف یا نیمه‌شفاف بعضی گونه‌ها باعث می‌شود به‌ویژه در آب پر از ذرات معلق، تشخیص آنها دشوار باشد. حرکت آرامشان در آب هم ممکن است باعث شود در نگاه اول بی‌خطر به نظر برسند.
اما ظاهر عروس دریایی معیار مناسبی برای تشخیص خطر آن نیست. تماس با بازوها یا رشته‌های بعضی گونه‌ها می‌تواند باعث سوزش، درد و واکنش پوستی شود. حتی اگر عروس دریایی به‌آرامی در آب حرکت می‌کند، نباید برای گرفتن عکس بهتر به آن دست بزنید یا اجازه دهید با بدن شما تماس پیدا کند.
گاهی رشته‌های نازک عروس دریایی به‌خوبی دیده نمی‌شوند و ممکن است از بخش اصلی بدن فاصله داشته باشند. بنابراین، فقط فاصله گرفتن از قسمت گرد بدن کافی نیست و بهتر است اطراف جانور را هم در نظر بگیرید.
نکته‌ای برای غواصان: اگر عروس دریایی دیدید، مسیر خود را طوری تنظیم کنید که از تماس با آن جلوگیری شود. در صورت مشاهده تعداد زیادی از آنها، موضوع را با راهنمای غواصی در میان بگذارید تا درباره ادامه مسیر و شرایط سایت تصمیم بگیرید.
۱۰. کوسه‌نهنگی؛ غولی آرام که دیدنش را نمیتوان برنامه‌ریزی کرد
کوسه‌نهنگی (Whale Shark) بزرگ‌ترین ماهی شناخته‌شده جهان است. با وجود جثه بسیار بزرگش، غذای اصلی آن موجودات ریز معلق در آب، از جمله پلانکتون‌ها، و دیگر منابع غذایی کوچک است. این ویژگی باعث می‌شود با بسیاری از کوسه‌هایی که شکارچیان فعال‌اند، تفاوت داشته باشد.
دیدن کوسه‌نهنگی می‌تواند یکی از تجربه‌های خاص غواصی یا شنا در آب‌های آزاد باشد. با این حال، نباید انتظار داشت در یک غواصی معمولی حتماً با آن روبه‌رو شوید. گزارش مشاهده این گونه در منطقه وجود دارد، اما احتمال دیدنش به محل، زمان و شرایط طبیعی بستگی دارد و در همه سایتهای غواصی یکسان نیست.
اگر کوسه‌نهنگی را دیدید، اندازه بزرگ آن ممکن است شما را وسوسه کند که برای گرفتن عکس به آن نزدیک شوید. اما حتی در مواجهه با جانوری که معمولاً برای انسان شکارچی محسوب نمیشود، باید فاصله مناسب را رعایت کرد. نزدیک شدن بیش از حد، لمس کردن یا دنبال کردن حیوان می‌تواند رفتار طبیعی آن را مختل کند.
نکته‌ای برای غواصان: اگر خوش‌شانس بودید و کوسه‌نهنگی را دیدید، مسیرش را قطع نکنید و سعی نکنید برای عکس گرفتن جلوی آن شنا کنید. دستورالعمل راهنمای غواصی را دنبال کنید و اجازه دهید جانور بدون مزاحمت به حرکت خود ادامه دهد.
هنگام مواجهه با موجودات دریایی چه نکاتی را رعایت کنیم؟
دیدن یک جانور در محیط طبیعی‌اش زمانی تجربه ارزشمندی است که بتوانیم بدون ایجاد مزاحمت آن را مشاهده کنیم. برای این کار لازم نیست رفتار پیچیده‌ای داشته باشید؛ چند اصل ساده می‌تواند هم امنیت شما را بیشتر کند و هم اثر حضورتان بر محیط دریایی را کاهش دهد.
موجودات دریایی را لمس نکنید. حتی جانورانی که آرام به نظر می‌رسند ممکن است برای دفاع از خود واکنش نشان دهند. از طرف دیگر، تماس دست انسان هم می‌تواند به بدن حساس بعضی جانوران آسیب بزند.
برای گرفتن عکس بهتر، جانور را تعقیب نکنید. اگر حیوان مسیرش را تغییر داد یا از شما دور شد، به حرکت خود ادامه دهید و برای نزدیک شدن دوباره دنبالش نروید.
به مخفیگاه جانوران دست نبرید. سنگ‌ها، شکاف‌ها و پوشش‌های بستر محل زندگی یا پناه بسیاری از گونه‌ها هستند. جابه‌جا کردن آنها می‌تواند به جانوران آسیب برساند.
شناوری خود را کنترل کنید. برخورد ناخواسته باله، زانو یا تجهیزات با مرجان‌ها و بستر یکی از مواردی است که با کنترل بهتر شناوری میتوان از آن جلوگیری کرد.
به راهنمای غواصی توجه کنید. راهنما با شرایط سایت و خطرهای احتمالی آن آشناتر است. اگر درباره مشاهده یک جانور یا ادامه مسیر راهنمایی خاصی دریافت کردید، آن را جدی بگیرید.
نکته مهم این است که برای مشاهده بهتر حیات دریایی، همیشه نزدیکتر شدن راه‌حل مناسبی نیست. گاهی اگر چند لحظه در فاصله مناسب ثابت بمانید و حرکات اضافی نداشته باشید، فرصت بیشتری برای دیدن رفتار طبیعی جانور پیدا می‌کنید.
اگر با جانوری ناشناخته یا بالقوه خطرناک روبه‌رو شدیم چه کنیم؟
اولین واکنش لازم، حفظ آرامش و فاصله است. حرکت ناگهانی به سمت جانور، تلاش برای لمس کردن آن یا بستن مسیرش می‌تواند شرایط را پیچیده‌تر کند. به‌جای آن، اجازه دهید جانور از محل عبور کند و از راهنمای غواصی درباره ادامه مسیر راهنمایی بگیرید.
اگر جانور را نمی‌شناسید، تلاش نکنید برای شناسایی دقیق به آن نزدیک شوید. به‌خصوص درباره مارهای دریایی، خروس‌ماهی‌ها و دیگر موجوداتی که ممکن است زهر یا خار دفاعی داشته باشند، فاصله گرفتن بهترین انتخاب است.
اگر تماس ناخواسته‌ای رخ داد یا آسیب دیدید، موضوع را فوراً به راهنمای غواصی اطلاع دهید و کمک پزشکی مناسب دریافت کنید. بهتر است در چنین شرایطی به توصیه‌های حدسی یا روش‌های درمانی نامطمئن تکیه نکنید.
چرا هر بار غواصی می‌تواند تجربه متفاوتی باشد؟
ممکن است یک سایت غواصی را بارها دیده باشید، اما هر بار چیز تازه‌ای در آن پیدا کنید. یک روز ممکن است بیشتر ماهی‌های صخره‌ای ببینید و روز دیگر، لاک‌پشتی از کنار شما عبور کند یا هشت‌پایی را در شکاف سنگ‌ها پیدا کنید. تغییر فصل، شرایط آب، جریانها و رفتار طبیعی جانوران بر آنچه در طول غواصی می‌بینید اثر می‌گذارند.
به همین دلیل، بهتر است تمام توجه خود را به پیدا کردن یک موجود خاص محدود نکنید. نگاه کردن به جزئیات محیط، بررسی آرام اطراف و توجه به رفتار جانوران می‌تواند تجربه غواصی را جذاب‌تر کند؛ حتی زمانی که هیچ‌کدام از گونههای این فهرست را نمی‌بینید.
اگر قصد دارید برای دیدن گونه‌ای مشخص به یک منطقه بروید، پیش از برنامه‌ریزی با مرکز غواصی محلی درباره گزارشهای مشاهده، شرایط روز و مناسب بودن سایت برای سطح تجربه خود مشورت کنید. اطلاعات محلی می‌تواند تصویر واقع‌بینانه‌تری از آنچه احتمال دارد ببینید به شما بدهد.
جمع‌بندی
آب‌های جنوب ایران زیستگاه موجودات متنوعی هستند؛ از لاکپشت پوزه‌عقابی و سفره‌ماهی گرفته تا خروس‌ماهی، هشت‌پا و مار دریایی. هر کدام ویژگی‌ها و رفتارهای خاص خود را دارند و آشنایی با آنها کمک می‌کند هنگام غواصی، آنچه را می‌بینید بهتر بشناسید و با دقت بیشتری مشاهده کنید.
البته جذابیت غواصی فقط به دیدن یک جانور نادر یا بزرگ محدود نمیشود. گاهی پیدا کردن اسب دریایی کوچکی میان گیاهان دریایی یا تماشای رفتار دلقکماهی در کنار شقایق، به‌اندازه دیدن یک جانور بزرگ به‌یادماندنی است. مهم این است که برای دیدن بهتر، به محیط و موجودات آن آسیب نزنیم و اجازه دهیم حیات دریایی در شرایط طبیعی خود ادامه پیدا کند.
اگر قصد غواصی در جنوب ایران را دارید، درباره شرایط سایت و گونه‌هایی که در آن منطقه گزارش شده‌اند از مرکز غواصی محلی سؤال کنید. انتخاب سایت متناسب با سطح تجربه، همراهی راهنمای آشنا به منطقه و رعایت اصول مشاهده مسئولانه کمک می‌کند از زمان خود زیر آب بهتر استفاده کنید.
هنوز کامنتی ثبت نشده